Kaya Mirecka-Ploss
Biografia
Kaya Mirecka-Ploss, właśc. Hanna Adela Czech, urodziła się 12 września 1924 roku w Piekarach Śląskich. Pochodziła z rodziny śląskiej o polsko-niemiecko-węgiersko-żydowskich korzeniach i dzieciństwo spędziła w Nakle Śląskim, gdzie chodziła do miejscowej szkoły, która nosi jej imię.
Pod okupacją niemiecką została zesłana na roboty do hotelu w Jeleniej Górze, a po leczeniu oparzeń trafiła do obozu dla nieletnich w Niemczech. Doświadczenia wojenne opowiadała dopiero po latach.
Po zakończeniu wojny trafiła do Teatru Żołnierza Polskiego przy II Korpusie. Latami spędzonymi za granicą, głównie w Anglii, powróciła do Polski; w 1946 roku przyjęła do Teatru Dramatycznego 2 Korpusu we Włoszech, a w Londynie nie zdała matury i uzyskała tytuł magistra Działu Mody w Saint Martin’s School of Art. Doktorat obroniła na Uniwersytecie w Heidelbergu.
Po 15 latach pobytu za granicą, pod koniec 1957 roku wróciła do kraju, gdzie dostała angaż w Teatrze Dramatycznym w Warszawie. Pracowała jako projektantka mody i była inicjatorką założenia firmy Mody Polskiej. Pod koniec 1960 została aresztowana przez SB; zwolniona po dwóch tygodniach dzięki wstawiennictwu Leona Kruczkowskiego. Zaczęła pisać pierwsze rozdziały Drogi przez most.
W 1966 była zmuszona uciekać do Stanów Zjednoczonych; pomógł jej sowietolog Sidney Ploss, który stał się jej mężem. W 1989 objęła funkcję prezesa Amerykańskiej Rady Kultury Polskiej. W 1991 została dyrektorem wykonawczym Amerykańskiego Centrum Kultury Polskiej w Waszyngtonie. W Centrum urządziła Gabinet Profesora Jana Karskiego oraz stworzyła stypendium imienia Jana Karskiego. Współpracowała również z Fundacją Jolanty Kwaśniewskiej Porozumienie bez barier.
Od 1997, wraz z Jolantą Kwaśniewską, organizowała wakacje marzeń dla małych pokrzywdzonych Polaków w Stanach Zjednoczonych. W Stanach Zjednoczonych przebywało około 200 dzieci na dwutygodniowych wakacjach, w tym sieroty po górnikach i po gołębiarzach, którzy zginęli w katastrofie hali Międzynarodowych Targów Katowickich, a także mali mieszkańcy Jedwabnego. Ufundowała kilkadziesiąt stypendiów na studia w Stanach Zjednoczonych.
W Nakle Śląskim była patronką szkoły podstawowej; w 2006 przekazano jej tytuł patronki tej placówki.
Odznaczenia i wyróżnienia: Postanowieniem prezydenta Lecha Wałęsy z 9 marca 1994 została odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi w działalności polonijnej. Postanowieniem prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego z 16 sierpnia 2001 została odznaczona Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi w działalności polonijnej. W 2005 otrzymała Order Ecce Homo. Była laureatką Kryształowego motyla – statuetki Fundacji. Została Damą Orderu Uśmiechu, która została jej wręczona w Waszyngtonie w 2005. W 2011 była gościem honorowym na uroczystości otwarcia interaktywnego gabinetu prof. Jana Karskiego w Rudzie Śląskiej.
Życie prywatne: posiadała obywatelstwo Rzeczypospolitej Polskiej i Stanów Zjednoczonych. Była dwukrotnie zamężna: najpierw z Wiesław Mirecki, a potem z sowietologiem Sidney Ploss. Była blisko związana z Janem Karskim, któremu poświęciła książkę Jan Karski – człowiek, którego powiedziałam prawdę. Zmarła 13 lipca 2023 roku w Stanach Zjednoczonych; zgodnie z wolą testamentu została pochowana w Nakle Śląskim w 100. rocznicę urodzin.